Συνέχεια του άρθρου Λαμπάκια, που εξηγεί γιατί το #47 είναι καλύτερη επιλογή από το #44. Εδώ το επόμενο βήμα: τα LED. Ποια ταιριάζουν, τι πάει στραβά, και πού αξίζει πραγματικά η αλλαγή.
Γιατί να το σκεφτείς
Ένα φλίπερ της δεκαετίας του '80 έχει 100 έως 150 λαμπάκια πυράκτωσης. Με #44 τραβάνε γύρω στα 150 W μόνο για τον φωτισμό, και η θερμότητά τους είναι ο λόγος που τα πλαστικά του playfield κιτρινίζουν και στραβώνουν, τα inserts σηκώνονται, και οι connectors του GI καίγονται. Ένα LED τραβάει το ένα δέκατο του ρεύματος και σχεδόν καθόλου θερμότητα. Από την άλλη, αλλάζει την όψη του μηχανήματος, και όχι πάντα προς το καλύτερο. Η σωστή απάντηση είναι συνήθως «LED σε κάποια σημεία, πυράκτωση σε άλλα».
Ποιο LED για ποια λάμπα
| Λάμπα πυράκτωσης | Βάση | LED αντικατάστασης | Πού τη βρίσκεις |
|---|---|---|---|
| #44, #47 | BA9S (bayonet) | LED BA9S, 6,3 V | GI και inserts στα περισσότερα παλιά μηχανήματα |
| #555 | Wedge T10 | LED wedge T10, 6,3 V | Inserts και GI σε System 11, WPC και μετά |
| #89, #67 | BA15S (bayonet, μεγάλη) | LED flasher BA15S, 12–13 V | Flash lamps σε System 11 και Bally |
| #906 | Wedge T5 | LED flasher wedge T5, 13 V | Flash lamps σε WPC |
| #455 | BA9S | LED BA9S με ενσωματωμένο flash | Το «αναβοσβήνον» #44, λίγα σημεία σε κάθε μηχάνημα |
Πάρε πάντα LED που είναι φτιαγμένα για φλίπερ, όχι τα γενικά LED αυτοκινήτου: έχουν σωστή τάση (6,3 V και όχι 12 V), σωστή πολικότητα για τους πίνακες λαμπών, και συνήθως ενσωματωμένη ανόρθωση για το εναλλασσόμενο GI.
Τα τρία προβλήματα που θα συναντήσεις
1. Τρεμόπαιγμα στο GI
Στα περισσότερα μηχανήματα μέχρι και τα WPC, ο γενικός φωτισμός είναι εναλλασσόμενο ρεύμα 6,3 V. Η λάμπα πυράκτωσης δεν προλαβαίνει να σβήσει στα 50 Hz, το LED προλαβαίνει. Το αποτέλεσμα είναι ένα τρεμόπαιγμα που κάποιοι δεν το βλέπουν και κάποιους τους τρελαίνει. Λύση: LED με ενσωματωμένη ανόρθωση και πυκνωτή (τα λένε «non-flicker», «anti-flicker» ή «AC compatible»). Κοστίζουν λίγο παραπάνω και αξίζουν.
2. Ghosting στα ελεγχόμενα λαμπάκια
Τα ελεγχόμενα λαμπάκια είναι σε πίνακα και ανάβουν με πολύ γρήγορη σάρωση. Ένα LED ανάβει με ελάχιστο ρεύμα, οπότε φαίνεται να αναβοσβήνει αχνά και όταν υποτίθεται ότι είναι σβηστό, ειδικά όταν ανάβουν τα διπλανά του στη σειρά. Αυτό είναι το ghosting. Πού εμφανίζεται: κυρίως στα WPC και στα System 11. Λύσεις: LED με αντίσταση ή κύκλωμα «anti-ghost», ή, στα WPC, ROM του παιχνιδιού με διόρθωση (οι «ghost-busted» ROMs). Στα Bally -17/-35 και Williams System 3-7 το ghosting είναι σπάνιο, γιατί οι drivers τους είναι διαφορετικοί.
3. Αλλάζει το χρώμα της ζωγραφιάς
Η λάμπα πυράκτωσης είναι ζεστή, κιτρινωπή. Ένα «ψυχρό» λευκό LED κάνει το backglass και το playfield να μοιάζουν με νοσοκομείο. Ο κανόνας: στο backbox και στο GI χρησιμοποίησε warm white για να μείνει η ζωγραφιά όπως τη σχεδίασε ο καλλιτέχνης. Στα inserts μπορείς να βάλεις LED στο χρώμα του insert (κόκκινο σε κόκκινο, πράσινο σε πράσινο), που δίνει πιο καθαρό χρώμα, ή λευκό που αφήνει το πλαστικό να χρωματίσει το φως. Τα «frosted» (θολά) LED απλώνουν το φως και δεν κάνουν φωτεινές κουκίδες: γενικά καλύτερα από τα «clear» σε inserts και GI.
Πού αξίζει και πού όχι
| Σημείο | Αξίζει; | Γιατί |
|---|---|---|
| GI στο backbox | Ναι | Πολλές λάμπες, πολλή θερμότητα κοντά στο backglass που ξεφλουδίζει. Warm white, non-flicker. |
| GI στο playfield | Ναι, με μέτρο | Σώζει τα πλαστικά από το κιτρίνισμα. Warm white. Μη βάλεις τα πιο φωτεινά. |
| Inserts | Ναι | Πιο καθαρά χρώματα, λιγότερη θερμότητα κάτω από τα inserts. Πρόσεξε το ghosting. |
| Flash lamps | Ναι | Τα LED flashers είναι πιο γρήγορα και δεν καίνε τα πλαστικά. |
| Λάμπες κάτω από το playfield για «μαγικά» εφέ | Όχι | Τα τυχερά «ultra bright» κιτ κάνουν το μηχάνημα να μοιάζει με χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το σχέδιο του playfield δεν ήταν για τέτοιο φως. |
| Μηχάνημα σε αυθεντική κατάσταση για συλλογή | Ίσως όχι | Μερικοί συλλέκτες θέλουν πυράκτωση. Αν πουλήσεις, κράτα τις παλιές λάμπες. |
Πρακτικές συμβουλές
- Αγόρασε πρώτα 10 κομμάτια, δοκίμασέ τα στο μηχάνημά σου, και μετά παράγγειλε τα υπόλοιπα. Οι φωτογραφίες στο internet δεν λένε την αλήθεια για το χρώμα.
- Τα LED έχουν πολικότητα. Αν δεν ανάψει, γύρισέ το 180 μοίρες στη βάση. Στα wedge αυτό είναι εύκολο, στα bayonet θέλει λίγο προσοχή.
- Μην ανακατεύεις πυράκτωση και LED στην ίδια σειρά του GI αν το GI έχει dimming (System 11 και μετά): η πυράκτωση θα χαμηλώνει, το LED όχι.
- Μετά την αλλαγή, οι ασφάλειες του GI μπορεί να είναι πλέον υπερβολικά μεγάλες για το ρεύμα που περνάει. Δεν πειράζει, αλλά μη βάλεις ποτέ μεγαλύτερη από αυτή που λέει το manual.
- Ένα πλήρες σετ LED για ένα παλιό μηχάνημα κοστίζει 60 έως 120 ευρώ, ανάλογα με το μαγαζί και τον τύπο.