Εργαλεία και μετρήσεις

Τι χρειάζεσαι για να επισκευάσεις ένα φλίπερ, τι πρέπει να μετρήσεις πρώτα, και πώς διαβάζεις ένα σχηματικό χωρίς να είσαι ηλεκτρονικός. Το 80% των βλαβών βρίσκεται με ένα πολύμετρο και λίγη μέθοδο.

Τα εργαλεία

Απαραίτητα

• Ψηφιακό πολύμετρο με μέτρηση DC και AC τάσης, αντίστασης, συνέχειας με ηχητική ένδειξη, και θέση διόδου. Δεν χρειάζεται ακριβό· χρειάζεται όμως καλά καλώδια με μυτερές ακίδες και, ιδανικά, ένα ζευγάρι «κροκοδειλάκια» για να μετράς με το ένα χέρι.
• Κολλητήρι με ρύθμιση θερμοκρασίας, 40 έως 60 W, με λεπτή μύτη, και κόλληση 60/40 ή 63/37 με ρητίνη (ο μόλυβδος κολλάει πολύ πιο εύκολα από το χωρίς μόλυβδο, και οι παλιές πλακέτες είναι έτσι φτιαγμένες).
• Αντλία αποκόλλησης και πλεξούδα για να βγάζεις εξαρτήματα από πλακέτες. Μια αντλία καλής ποιότητας κάνει τη μισή διαφορά.
• Καρυδάκια 1/4", 5/16" και 11/32" με λαβή κατσαβιδιού. Τα φλίπερ είναι αμερικάνικα, οι βίδες τους σε ίντσες. Το 1/4" είναι αυτό που θα χρησιμοποιείς συνέχεια.
• Σταυροκατσάβιδα και ίσια διαφόρων μεγεθών, ένα κατσαβίδι 5/16" με μαγνήτη για τις βίδες των πηνίων.
• Πένσες: μυτοτσίμπιδο, κόφτης, και ένα απογυμνωτή καλωδίων.
• Φακός κεφαλής. Μέσα στην καμπίνα δεν βλέπεις τίποτα.

Χρήσιμα

• Εργαλείο ρύθμισης διακοπτών (switch adjustment tool): μια λάμα με εγκοπή για να λυγίζεις τις λεπίδες των leaf switches χωρίς να τις σπας. Αντικαθίσταται από μια λεπτή πένσα, αλλά το σωστό εργαλείο κοστίζει 5 ευρώ.
• Εργαλείο για τις ακίδες των connectors (crimper για Molex / Trifurcon). Θα αλλάξεις πολλούς connectors.
• Λάμπα δοκιμής: ένα ντουί με λάμπα #44 και δύο καλώδια. Ελέγχει αμέσως αν φτάνει ρεύμα σε μια θέση λάμπας.
• Logic probe, αν θες να μπεις βαθύτερα στις πλακέτες. Για τις περισσότερες βλάβες δεν χρειάζεται.
• Ισοπροπυλική αλκοόλη, βαμβακάκια, μαλακή οδοντόβουρτσα για καθαρισμό πλακετών και επαφών.

Τι να μην αγοράσεις

Γυαλόχαρτο ή λίμα για επαφές διακοπτών: καταστρέφει την επίστρωσή τους και μετά οξειδώνονται πιο γρήγορα. Σπρέι επαφών σε διακόπτες πίνακα: αφήνει υπόλειμμα. Λάδι σε οτιδήποτε: τα πηνία και τα sleeves δουλεύουν στεγνά.

Οι τάσεις που πρέπει να δεις

Πριν ψάξεις οτιδήποτε άλλο, μέτρα τις βασικές τάσεις με το μηχάνημα αναμμένο. Μαύρο καλώδιο στη γείωση (ένα μεταλλικό σημείο του πλαισίου ή το σημείο που λέει GND στην πλακέτα), κόκκινο στο σημείο δοκιμής (test point) ή στην ακίδα του connector. Οι τιμές παρακάτω είναι οι ονομαστικές· μια απόκλιση 5% είναι φυσιολογική, τα +5 V όμως θέλουν 4,9 έως 5,2 V.

Οι ακριβείς θέσεις των test points είναι στο manual κάθε μηχανήματος. Τι σημαίνει η κάθε απόκλιση:

• +5 V χαμηλά ή που «κουνιούνται» όταν παίζει: connectors, γέφυρα ανόρθωσης, πυκνωτής φίλτρου, ρυθμιστής. Είναι η αιτία του reset.
• Τάση πηνίων χαμηλή: γέφυρα ή ο μεγάλος πυκνωτής. Αδύναμες ρακέτες.
• Τάση displays μηδέν: ασφάλεια ή τρανζίστορ στο κύκλωμα υψηλής τάσης.
• Λείπουν τα -12 V: συνήθως μόνο ο ήχος χάνεται.

Προσοχή: η τάση των displays είναι επικίνδυνη και οι πυκνωτές της κρατούν φορτίο. Μέτρα με το ένα χέρι, και μην ακουμπάς τις πίσω πλευρές των πλακετών.

Οι τρεις μετρήσεις που λύνουν τις περισσότερες βλάβες

Τρανζίστορ με τη θέση διόδου

Το πολύμετρο στη θέση διόδου. Σε ένα τρανζίστορ NPN (όπως τα περισσότερα των πηνίων): κόκκινο στη βάση, μαύρο στον συλλέκτη, πρέπει να δείξει 0,5 έως 0,7 V (στα darlington γύρω στο 1,2). Το ίδιο κόκκινο στη βάση, μαύρο στον εκπομπό. Ανάποδα και στα δύο: τίποτα (OL). Συλλέκτης προς εκπομπό και στις δύο φορές: τίποτα. Αν δείξει κοντά στο μηδέν οπουδήποτε, είναι βραχυκυκλωμένο. Τα τρανζίστορ TO-3 και TO-220 μετριούνται και πάνω στην πλακέτα, αρκεί το μηχάνημα να είναι σβηστό.

Δίοδοι

Η δίοδος πάνω σε κάθε πηνίο προστατεύει το τρανζίστορ. Θέση διόδου: προς τη μία φορά 0,5 έως 0,7 V, προς την άλλη τίποτα. Αν άγει και στις δύο είναι βραχυκυκλωμένη και θα καίει τρανζίστορ ή ασφάλειες. Μέτρα την με το ένα άκρο αποκολλημένο, αλλιώς μετράς και το πηνίο.

Πηνία

Αντίσταση στα άκρα του πηνίου: ένα πηνίο ρακέτας έχει λίγα Ω στο τύλιγμα ισχύος και πάνω από 100 Ω στο τύλιγμα κρατήματος. Τα υπόλοιπα πηνία έχουν από 4 έως 30 Ω ανάλογα με τον τύπο (ο κωδικός είναι γραμμένος πάνω τους). Μηδέν ή «άπειρο» σημαίνει καμένο πηνίο. Ένα πηνίο που μυρίζει καμένο είναι καμένο, όσο κι αν μετράει σωστά.

Πώς διαβάζεις ένα σχηματικό

Το σχηματικό στο manual φαίνεται τρομακτικό, αλλά χρειάζεσαι μόνο ένα κομμάτι του κάθε φορά. Τι να ξέρεις:

• Οι connectors έχουν ονόματα όπως 1J1, 2J3, J114: το γράμμα J σημαίνει connector, ο αριθμός μπροστά (όπου υπάρχει) λέει σε ποια πλακέτα είναι, ο αριθμός μετά λέει ποιος connector. Οι ακίδες αριθμούνται, και η θέση «key» (κλειδί) είναι μια ακίδα που λείπει για να μην μπαίνει ανάποδα.
• Τα χρώματα των καλωδίων γράφονται με συντομογραφίες: BLK, WHT, RED, GRN, BLU, YEL, ORN, VIO, GRY, BRN. «WHT-RED» είναι λευκό με κόκκινη ρίγα. Ακολούθησε το χρώμα από το σχηματικό στο μηχάνημα και βρήκες το καλώδιο.
• Οι πίνακες διακοπτών και λαμπών είναι ορθογώνια πλέγματα: μια γραμμή (row) και μια στήλη (column) ορίζουν ένα λαμπάκι ή έναν διακόπτη. Όταν δεν δουλεύει μια ολόκληρη γραμμή, κοίτα τον driver της γραμμής στην πλακέτα.
• Κάθε πηνίο έχει αριθμό (solenoid 1, 2, 3...) και ο πίνακας στο manual λέει ποιο τρανζίστορ το οδηγεί και από ποιον connector περνάει. Αυτός ο πίνακας είναι το πιο χρήσιμο μέρος του manual.
• Τα test points (TP1, TP2...) είναι τα σημεία όπου μετράς τάσεις, σημειωμένα και πάνω στην πλακέτα.

Αν δεν έχεις manual, το IPDB είναι η πρώτη στάση. Και αν κολλήσεις, στείλε μήνυμα από την Επικοινωνία με φωτογραφία της πλακέτας και τις μετρήσεις σου.