Οι 15 ερωτήσεις που φτάνουν πιο συχνά στο email του site, με σύντομες απαντήσεις και παραπομπές στα αναλυτικά άρθρα. Ισχύουν για τα φλίπερ solid state της δεκαετίας του '80 και του '90 (Williams, Bally, Gottlieb, Data East, Stern), εκτός αν λέει κάτι άλλο.
Πρώτα το βασικό: κατά 99% ένα φλίπερ που δεν δουλεύει επισκευάζεται. Τα μηχανήματα αυτά είναι φτιαγμένα για να δουλεύουν 16 ώρες τη μέρα και να επισκευάζονται με ένα κατσαβίδι και ένα πολύμετρο. Πριν ανοίξεις το backbox, διάβασε την ερώτηση 14 για την ασφάλεια.
1. Ανάβει, φωτίζει, αλλά δεν ξεκινά παιχνίδι
Το μηχάνημα έχει ρεύμα και φωτισμό αλλά το κουμπί Start δεν κάνει τίποτα. Έλεγξε με τη σειρά:
- Credits. Τα περισσότερα παιχνίδια θέλουν credit για να ξεκινήσουν. Βάλε το σε free play από τις ρυθμίσεις ή πάτησε τον διακόπτη του κερματοδέκτη με το χέρι.
- Η μπίλια. Αν δεν υπάρχει μπίλια στο outhole (ή στο trough στα νεότερα), το παιχνίδι νομίζει ότι η μπίλια παίζει ακόμα. Έλεγξε ότι ο διακόπτης του outhole κλείνει.
- Tilt. Κολλημένος διακόπτης tilt ή slam tilt (στην πόρτα κερμάτων) μπλοκάρει το παιχνίδι.
- Ο διακόπτης του Start. Βρώμικες επαφές ή σπασμένο καλώδιο. Στα Bally, αν η MPU δεν έχει κάνει σωστή εκκίνηση (δες ερώτηση 11) το Start δεν δουλεύει.
- Λειτουργία test. Μπες στα diagnostics από την πόρτα κερμάτων και δες αν το μηχάνημα «βλέπει» τους διακόπτες.
2. Δεν ανάβει καθόλου
Ξεκίνα από το πιο απλό προς το πιο δύσκολο: η πρίζα και το καλώδιο, ο γενικός διακόπτης κάτω από την καμπίνα, η κύρια ασφάλεια δίπλα στον μετασχηματιστή, ο διακόπτης ασφαλείας της πόρτας κερμάτων (interlock) στα νεότερα μηχανήματα. Μέτρα αν φτάνει ρεύμα στον μετασχηματιστή. Αν ναι, μέτρα τις ασφάλειες της πλακέτας τροφοδοσίας μία μία, βγαλμένες από τη βάση τους, με το πολύμετρο στη συνέχεια. Μια ασφάλεια μπορεί να φαίνεται καλή και να είναι καμένη.
3. Καίει την ίδια ασφάλεια ξανά και ξανά
Μην βάλεις μεγαλύτερη ασφάλεια. Η ασφάλεια κάνει τη δουλειά της: κάτι τραβάει πολύ ρεύμα. Οι συνηθισμένοι ένοχοι, ανάλογα με το κύκλωμα:
- Ασφάλεια πηνίων: βραχυκυκλωμένη δίοδος πάνω σε πηνίο, ή πηνίο που καίγεται επειδή μένει ενεργό (δες ερώτηση 7). Αποσύνδεσε τα πηνία ομάδα ομάδα για να το εντοπίσεις.
- Ασφάλεια τροφοδοσίας: βραχυκυκλωμένη γέφυρα ανόρθωσης (bridge rectifier) ή πυκνωτής στην πλακέτα τροφοδοσίας.
- Ασφάλεια λαμπών GI: βραχυκύκλωμα σε ντουί ή σε καλώδιο που έλιωσε από θερμότητα.
- Ασφάλεια flash lamps: λάθος λάμπα (π.χ. #89 αντί για #906) ή κολλημένο τρανζίστορ.
4. Κάνει reset στη μέση του παιχνιδιού
Συνήθως όταν ενεργοποιούνται πολλά πηνία μαζί, π.χ. στο multiball. Η αιτία είναι σχεδόν πάντα πτώση της τάσης +5V της λογικής. Μέτρα τα +5V πάνω στην MPU την ώρα που παίζει: κάτω από 4,9 V είναι πρόβλημα. Τα αίτια, με σειρά συχνότητας: καμένοι ή χαλαροί connectors ανάμεσα στην τροφοδοσία και την MPU, γερασμένη γέφυρα ανόρθωσης, ξεραμένος πυκνωτής φίλτρου, κουρασμένο ρυθμιστή τάσης. Στα WPC είναι το κλασικό «WPC reset». Δες το άρθρο Εργαλεία και μετρήσεις για τις σωστές τιμές.
5. Το display είναι μισοσβησμένο ή λείπουν ψηφία
Τρεις διαφορετικές βλάβες που μοιάζουν:
- Λείπει ένα segment σε όλα τα ψηφία: τρανζίστορ ή αντίσταση του segment driver στην πλακέτα display ή στην MPU.
- Λείπει ολόκληρο ψήφιο: digit driver ή το ίδιο το display.
- Όλα θαμπά, κοκκινωπά, με «καπνό» στις άκρες: το display gas plasma έχει γεράσει (outgassing). Επισκευάζεται μόνο με αντικατάσταση. Υπάρχουν σύγχρονα LED displays για όλα τα συστήματα, που τραβάνε και λιγότερο ρεύμα.
- Όλα σβηστά: η υψηλή τάση των displays (100 έως 190 V ανάλογα με το σύστημα) λείπει. Ασφάλεια ή τρανζίστορ στο κύκλωμα υψηλής τάσης της τροφοδοσίας.
6. Η ρακέτα (flipper) είναι αδύναμη
Η πιο συχνή μηχανική ερώτηση. Με σειρά πιθανότητας: φθαρμένο πλαστικό χιτώνιο (coil sleeve) μέσα στο πηνίο, φθαρμένος έμβολος και σύνδεσμος (plunger και link), καμένος ή λάθος ρυθμισμένος διακόπτης τέλους διαδρομής (EOS switch) στα μηχανήματα πριν το 1990, βρώμικος διακόπτης του κουμπιού στην καμπίνα, σκληρυμένο λάστιχο στη ρακέτα. Αν και οι δύο ρακέτες είναι αδύναμες μαζί, μέτρα την τάση των πηνίων: χαμηλή τάση σημαίνει γέφυρα ή πυκνωτή στην τροφοδοσία. Το πλήρες rebuild περιγράφεται στο άρθρο Συντήρηση.
7. Ένα πηνίο μένει κολλημένο και ζεσταίνεται ή καπνίζει
Κλείσε αμέσως το μηχάνημα. Ένα πηνίο που μένει ενεργό καίγεται σε λίγα δευτερόλεπτα και μπορεί να πάρει μαζί του και το τρανζίστορ. Η αιτία είναι σχεδόν πάντα βραχυκυκλωμένο τρανζίστορ οδήγησης στην driver board. Μετρά το με το πολύμετρο στη θέση διόδου: ένα καλό τρανζίστορ δεν άγει και προς τις δύο κατευθύνσεις. Άλλαξε το τρανζίστορ, έλεγξε και το προ-τρανζίστορ και τη δίοδο του πηνίου. Δες το άρθρο Οδηγοί ανά σύστημα για το ποια τρανζίστορ έχει κάθε πλακέτα.
8. Δεν ανάβει μια ολόκληρη σειρά λαμπάκια
Τα ελεγχόμενα λαμπάκια είναι σε πίνακα (lamp matrix) με γραμμές και στήλες. Αν λείπει μια ολόκληρη γραμμή ή στήλη, το πρόβλημα είναι στον driver της (τρανζίστορ, ή SCR 2N5060 στα Bally) ή σε connector. Αν λείπει ένα μόνο λαμπάκι, είναι η λάμπα ή το ντουί. Αν δεν ανάβει ο γενικός φωτισμός (GI) σε μια περιοχή, ψάξε για καμένη ασφάλεια GI ή καμένο connector GI στην τροφοδοσία: είναι η πιο κλασική βλάβη στα System 11 και WPC.
9. Δεν έχει ήχο ή κάνει θόρυβο
Έλεγξε το ποτενσιόμετρο της έντασης (μέσα στην πόρτα κερμάτων), τον connector του ηχείου και το ίδιο το ηχείο. Μετά τις τάσεις της sound board, ειδικά τα -12 V που ξεχνιούνται. Συνεχές βουητό συνήθως σημαίνει ξεραμένους πυκνωτές στην sound board. Αν δεν υπάρχει ήχος καθόλου και οι τάσεις είναι σωστές, ROM ή ενισχυτής.
10. Κάποιοι διακόπτες δεν δουλεύουν, ή ενεργοποιούνται μόνοι τους
Οι διακόπτες είναι επίσης σε πίνακα. Ένας διακόπτης που δεν δουλεύει: βρώμικες ή ανοιχτές επαφές (καθάρισε με χαρτόνι επαγγελματικής κάρτας, όχι γυαλόχαρτο, και ρύθμισε το κενό). Πολλοί διακόπτες της ίδιας γραμμής ή στήλης: connector ή driver στην MPU. Διακόπτες που «κλείνουν» μόνοι τους όταν πατάς άλλον: καμένη δίοδος πάνω σε κάποιον διακόπτη της ίδιας γραμμής. Το test mode δείχνει αμέσως ποιοι διακόπτες φαίνονται κλειστοί.
11. Χάνει τις ρυθμίσεις και τα σκορ, ή στα Bally δεν κάνει τις 7 αναλαμπές
Οι μπαταρίες στην MPU κρατούν τη μνήμη. Στα Bally -17/-35 η μπαταρία NiCad είναι κολλημένη πάνω στην πλακέτα και διαρρέει, τρώγοντας τους χαλκοδιαδρόμους: αν δεν έχει αφαιρεθεί ήδη, αφαίρεσέ την σήμερα. Το LED της MPU πρέπει να αναβοσβήσει 7 φορές στην εκκίνηση· αν μείνει αναμμένο ή σταματήσει νωρίτερα, η MPU έχει πρόβλημα (συνήθως διάβρωση ή το 5101 RAM). Στα Williams και WPC οι 3 μπαταρίες AA θέλουν αλλαγή κάθε χρόνο, και καλύτερα να μεταφερθούν σε εξωτερική βάση μακριά από την πλακέτα.
12. Πού βρίσκω manual και σχηματικά
Σχεδόν όλα υπάρχουν δωρεάν online: το IPDB (Internet Pinball Database) έχει για κάθε μηχάνημα φωτογραφίες, φυλλάδια και συχνά το manual.
13. Το playfield είναι φθαρμένο ή τα inserts έχουν σηκωθεί
Η φθορά στη ζωγραφιά είναι αισθητικό θέμα και δεν επηρεάζει το παιχνίδι, εκτός αν το ξύλο έχει φαγωθεί γύρω από inserts ή τρύπες. Μικρές φθορές διορθώνονται με touch-up και διάφανο βερνίκι, ενώ ένα mylar ή ένα κομμάτι clear coat προστατεύει τις περιοχές που φθείρονται. Ένα πλήρες restore του playfield είναι δουλειά εβδομάδων. Δες τι έγινε στο Blackout της συλλογής.
14. Τι προσέχω για την ασφάλειά μου
- Βγάλε το μηχάνημα από την πρίζα πριν αγγίξεις οτιδήποτε. Ο διακόπτης δεν αρκεί.
- Τα displays δουλεύουν με 100 έως 190 V DC. Οι πυκνωτές της υψηλής τάσης κρατούν φορτίο και αφού κλείσει το μηχάνημα. Μην ακουμπάς τις πίσω πλευρές των displays και της τροφοδοσίας με το μηχάνημα ανοιχτό.
- Μέτρα με το ένα χέρι. Το άλλο στην τσέπη.
- Στα παλιά μηχανήματα το καλώδιο ρεύματος και το φίλτρο γραμμής είναι 40 ετών. Άλλαξέ τα.
- Σήκωσε το playfield με προσοχή και στήριξέ το. Ζυγίζει αρκετά και πέφτει απότομα.
15. Μπορείς να έρθεις να το δεις; Πουλάς ανταλλακτικά;
Το site είναι χόμπι, όχι επάγγελμα, και δεν πουλάω ανταλλακτικά. Βοηθάω με χαρά μέσω email σε όποιον προσπαθεί να επισκευάσει μόνος του το μηχάνημά του: στείλε φωτογραφίες, το μοντέλο, και τι ακριβώς κάνει ή δεν κάνει, από την Επικοινωνία. Μερικές φορές αργώ να απαντήσω λόγω της κανονικής δουλειάς, λίγη υπομονή.