Κάθε γενιά φλίπερ έχει τις δικές της «γνωστές» βλάβες. Αν ξέρεις ποιο σύστημα έχεις, ξέρεις από πού να ξεκινήσεις. Εδώ τα τέσσερα συστήματα που συναντάμε πιο συχνά στην Ελλάδα, με τις βλάβες που εμφανίζονται ξανά και ξανά.
Οι οδηγοί υποθέτουν ότι έχεις πολύμετρο, κολλητήρι και το manual του μηχανήματος (δες το FAQ, ερώτηση 12). Για τις τάσεις κάθε συστήματος δες το άρθρο Εργαλεία και μετρήσεις.
Williams System 3 έως 7 (1977–1984)
Παραδείγματα: Flash, Phoenix, Gorgar, Firepower, Blackout, Black Knight, Jungle Lord, Pharaoh, Time Fantasy.
Πώς το αναγνωρίζεις: στο backbox τέσσερις πλακέτες: MPU (CPU) πάνω αριστερά, driver κάτω αριστερά, τροφοδοσία δεξιά με το μεγάλο ψυγείο, sound πάνω δεξιά. Displays 6 ή 7 ψηφίων. Ο μετασχηματιστής και ο μεγάλος μπλε πυκνωτής είναι κάτω στο backbox. Μπορείς να τα δεις όλα στη σελίδα Ανατομία ενός φλίπερ.
Οι κλασικές βλάβες
- Connectors. Η νούμερο ένα βλάβη. Οι connectors ανάμεσα στην τροφοδοσία και τις άλλες πλακέτες, ειδικά αυτοί του +5 V και του φωτισμού GI, καίγονται και μαυρίζουν. Σύμπτωμα: reset, διακοπτόμενη λειτουργία, μισός φωτισμός. Θεραπεία: ξανακόλλησε (reflow) τις ακίδες στις πλακέτες και αντικατάστησε τα θηλυκά (Molex/Trifurcon) των καμένων connectors. Μην τα καθαρίζεις απλώς, θα ξανακαούν.
- Πλακέτα τροφοδοσίας. Η γέφυρα ανόρθωσης και ο ρυθμιστής των +5 V γερνούν και η τάση πέφτει. Στην ίδια πλακέτα είναι και η υψηλή τάση των displays (+100 και -100 V): όταν τα displays σβήσουν όλα μαζί, ξεκίνα από εδώ.
- Driver board. Τα τρανζίστορ ισχύος των πηνίων (darlington τύπου TIP/2N, ανάλογα με την έκδοση, δες το manual) βραχυκυκλώνουν και το πηνίο μένει κολλημένο. Τα ειδικά πηνία (special solenoids: bumpers, slingshots) οδηγούνται απευθείας από τους διακόπτες τους και έχουν δική τους ομάδα τρανζίστορ. Έλεγξε πάντα και τη δίοδο πάνω στο πηνίο.
- Μπαταρίες στην MPU. Τρεις AA σε βάση πάνω στην πλακέτα. Αν έχουν διαρρεύσει, η διάβρωση τρώει τους χαλκοδιαδρόμους και τα pins των ολοκληρωμένων γύρω τους. Καθάρισε με ξίδι και νερό, βούρτσα, και μετά απομονωτικό βερνίκι. Μετακίνησε τις μπαταρίες σε εξωτερική βάση.
- Καλωδιοταινία MPU–driver. Η 40πολική ribbon ανάμεσα στις δύο πλακέτες οξειδώνεται. Αν το μηχάνημα κάνει παράξενα πράγματα (λάθος λαμπάκια, πηνία), βγάλε και ξαναβάλε την ταινία ή άλλαξέ την.
- PIA 6821. Τα ολοκληρωμένα διασύνδεσης καίγονται όταν βραχυκυκλώσει κάτι στο playfield. Μια ολόκληρη ομάδα από λαμπάκια, πηνία ή διακόπτες που δεν δουλεύει συχνά καταλήγει σε ένα 6821.
- Displays. Τα gas plasma displays γερνούν. Υπάρχουν αντικαταστάσεις LED που κουμπώνουν στη θέση τους.
Τι να έχεις σε απόθεμα: ασφάλειες όλων των τιμών της πλακέτας τροφοδοσίας, γέφυρες ανόρθωσης, μερικά τρανζίστορ των πηνίων, διόδους 1N4004 για τα πηνία, θηλυκά connectors και ακίδες, 6821, μία σειρά λάστιχα και sleeves.
Bally -17 και -35 (1977–1985)
Παραδείγματα: Eight Ball, Playboy, Kiss, Paragon, Harlem Globetrotters, Xenon, Centaur, Eight Ball Deluxe, Fireball II. Η πλακέτα AS-2518-17 στα πρώτα, η -35 από το 1979 και μετά. Τα Stern της ίδιας εποχής (M-100, M-200) είναι ουσιαστικά το ίδιο σύστημα.
Πώς το αναγνωρίζεις: στο backbox η MPU με τη μπαταρία NiCad πάνω της, η πλακέτα ανόρθωσης (rectifier board) με τις μεγάλες ασφάλειες, η solenoid driver με τα TO-3 τρανζίστορ, η lamp driver με τις σειρές από SCR. Displays 6 ή 7 ψηφίων με 190 V.
Οι κλασικές βλάβες
- Η μπαταρία NiCad. Η πιο καταστροφική βλάβη της γενιάς. Η μπαταρία είναι κολλημένη στην MPU και διαρρέει αλκαλικό ηλεκτρολύτη που απλώνεται κάτω από τα ολοκληρωμένα. Αν αγοράζεις Bally, κοίτα πρώτα αυτό. Αφαίρεσέ την, καθάρισε, έλεγξε κάθε χαλκοδιάδρομο στην περιοχή, και βάλε εξωτερική βάση ή μπαταρία λιθίου με δίοδο.
- Οι 7 αναλαμπές. Στην εκκίνηση το LED της MPU πρέπει να αναβοσβήσει 7 φορές και μετά να σβήσει. Αν δεν αναβοσβήσει καθόλου: δεν φτάνουν +5 V ή το reset κύκλωμα. Αν σταματήσει στην πρώτη ή δεύτερη αναλαμπή: πρόβλημα στην RAM ή στις ROM. Το manual λέει τι σημαίνει κάθε αριθμός αναλαμπών, και αυτό είναι το καλύτερο διαγνωστικό εργαλείο που έχεις.
- Η RAM 5101. Το CMOS RAM που κρατά τα σκορ και τις ρυθμίσεις με τη μπαταρία. Χαλάει συχνά, ιδίως μετά από διαρροή. Σύμπτωμα: χάνονται οι ρυθμίσεις, το παιχνίδι ξεκινά με περίεργα credits, ή δεν ξεκινά καθόλου. Βάλε βάση (socket) πριν βάλεις καινούργιο.
- Rectifier board. Οι connectors της καίγονται, ειδικά αυτός του GI. Οι γέφυρες ανόρθωσης και ο μεγάλος πυκνωτής των 43 V των πηνίων γερνούν. Αδύναμες ρακέτες και reset ξεκινούν από εδώ.
- Solenoid driver board. Έχει τον ρυθμιστή των +5 V (που τροφοδοτεί όλη τη λογική) και τα τρανζίστορ TO-3 των πηνίων, π.χ. 2N6284 στα πηνία ισχύος. Το κύκλωμα των +5 V (τρανζίστορ, ρυθμιστής, ποτενσιόμετρο ρύθμισης) θέλει έλεγχο σε κάθε Bally που κάνει reset. Η ίδια πλακέτα παράγει και τα 190 V των displays.
- Lamp driver board. Οι SCR 2N5060 καίγονται ένας ένας: ένα λαμπάκι που μένει πάντα αναμμένο ή πάντα σβηστό. Αλλάζονται εύκολα.
- Displays. Όπως σε όλα τα gas plasma: γερνούν. Οι LED αντικαταστάσεις για Bally είναι από τις πιο διαδεδομένες.
Τι να έχεις σε απόθεμα: 2N5060, 5101 RAM με socket, ασφάλειες, γέφυρες, διόδους 1N4004, τρανζίστορ 2N6284 (ή ισοδύναμο) για τα πηνία, θηλυκά connectors.
Williams System 11 (1986–1990)
Παραδείγματα: High Speed, Grand Lizard, Pin*Bot, F-14 Tomcat, Millionaire, Fire!, Cyclone, Taxi, Earthshaker, Black Knight 2000, Whirlwind, Diner, Dr. Dude. Υπάρχουν εκδόσεις 11, 11A, 11B και 11C με μικρές διαφορές στις πλακέτες. Τα Data East της ίδιας εποχής είναι σχεδόν αντίγραφο.
Πώς το αναγνωρίζεις: μία μεγάλη MPU που συνδυάζει CPU και driver, ξεχωριστή πλακέτα τροφοδοσίας, πλακέτα ήχου με ενισχυτή, και από το 11A αλφαριθμητικά displays με 14 segments. Σε πολλά υπάρχει και δεύτερη μικρή driver (auxiliary power driver) για τα flash lamps.
Οι κλασικές βλάβες
- Καμένοι connectors GI στην τροφοδοσία. Το GI περνάει από την πλακέτα τροφοδοσίας και οι connectors του καίγονται τόσο συχνά που θεωρείται συντήρηση ρουτίνας. Αν δεις μαύρισμα στο πλαστικό, άλλαξε connector και ακίδες, και χρησιμοποίησε ακίδες τύπου Trifurcon.
- Reset / πτώση +5 V. Όπως σε όλα: γέφυρα, πυκνωτής, ρυθμιστής και connectors της τροφοδοσίας.
- Ειδικά πηνία (special solenoids). Τα τρανζίστορ που οδηγούν bumpers και slingshots βραχυκυκλώνουν συχνά, γιατί δουλεύουν χωρίς έλεγχο από το πρόγραμμα. Σύμπτωμα: bumper που μένει κολλημένο ή δεν δουλεύει, συχνά μαζί με καμένη ασφάλεια.
- Μπαταρίες. Τρεις AA πάνω στην MPU, πάνω ακριβώς από ευαίσθητα ολοκληρωμένα. Ίδια θεραπεία με τα System 3-7.
- Ρελέ των flippers (11B και μετά). Οι ρακέτες ενεργοποιούνται μέσω ρελέ. Αν δεν δουλεύει καμία ρακέτα, έλεγξε το ρελέ και το τρανζίστορ του πριν ψάξεις τα πηνία.
- Displays. Τα αλφαριθμητικά displays έχουν περισσότερους drivers από τα παλιά. Μισή γραμμή σβηστή = driver στην display board.
Williams / Bally WPC (1990–1999)
Παραδείγματα: Funhouse, The Machine, Terminator 2, The Addams Family, Twilight Zone, Indiana Jones, Star Trek TNG, Theatre of Magic, Attack from Mars, Medieval Madness. Εκδόσεις WPC, WPC-S, WPC-95. Dot matrix display (DMD) σε όλα εκτός από τα δύο πρώτα.
Πώς το αναγνωρίζεις: CPU board, power driver board με πολλές ασφάλειες και μεγάλους πυκνωτές, DMD controller, sound board, και στα πολλά Fliptronics για τις ρακέτες. Στα WPC-95 η τροφοδοσία και ο DMC driver είναι σε μία πλακέτα (AV board).
Οι κλασικές βλάβες
- Διάβρωση από μπαταρίες στην CPU. Οι τρεις AA είναι στο πάνω μέρος της CPU και όταν διαρρεύσουν καταστρέφουν την περιοχή κάτω από αυτές. Κοίτα το πρώτο πριν αγοράσεις. Μετέφερέ τις σε εξωτερική βάση ή βάλε NVRAM.
- Καμένοι connectors GI στο power driver board. Οι connectors του φωτισμού GI (η ομάδα J115 έως J121, ανάλογα με την έκδοση) καίγονται σχεδόν σε κάθε WPC. Reflow και αντικατάσταση connectors είναι υποχρεωτική συντήρηση.
- Το WPC reset. Το μηχάνημα κάνει reset όταν ενεργοποιούνται πολλά πηνία. Αιτία: η γέφυρα και ο πυκνωτής των +5 V στο power driver board, ή οι connectors προς την CPU. Λύση που δουλεύει: αλλαγή της γέφυρας BR2 και του πυκνωτή της, και καθάρισμα των connectors.
- DMD. Οι υψηλές τάσεις του DMD (γύρω στα +62 και -100 V) παράγονται στον DMD controller ή στην AV board. Σβηστό ή τρεμοπαίζον display: ξεκίνα από τους πυκνωτές και τις αντιστάσεις της υψηλής τάσης. Το ίδιο το DMD γερνά, και υπάρχουν LED αντικαταστάσεις.
- Fliptronics. Καμένα τρανζίστορ ή ασφάλειες των ρακετών στη Fliptronics board. Οι ρακέτες χωρίς EOS switch ισχύος χρησιμοποιούν οπτικούς ή μικρούς διακόπτες για το κράτημα.
- Οπτικοί διακόπτες (optos). Στα trough και σε ράμπες. Όταν «χάνει» μπίλιες ή νομίζει ότι έχει μπίλιες που δεν υπάρχουν, καθάρισε τα optos και έλεγξε τις πλακέτες τους.
Και τα υπόλοιπα;
Gottlieb System 1 και 80, Data East, Sega και Stern Whitestar, Stern SAM και SPIKE: ο καθένας με τα δικά του. Αν έχεις ένα τέτοιο μηχάνημα και κόλλησες, στείλε μήνυμα από την Επικοινωνία με το μοντέλο και το σύμπτωμα.